વટાણાનો ઉપયોગ તેના નરમ, લીલા શીંગો માટે શાકભાજી તરીકે થાય છે અને તેના પરિપક્વ સૂકા શીંગો કઠોળ તરીકે વપરાય છે. તે અત્યંત પૌષ્ટિકપાક છે, જેમાં 7.2 ગ્રામ પ્રોટીન, 15.8 ગ્રામ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ, 9 મિગ્રા વિટામિન સી, 139 મિગ્રા ફોસ્ફરસ અને 100 ગ્રામ દીઠ વિવિધ ખનિજો ધરાવે છે. રવી સિઝન 2020-21માં કઠોળના પાક તરીકે વટાણાની ખેતી 15.8 લાખ એકરમાં કરવામાં આવી હતી અને 8.8 લાખ ટનનું વાર્ષિક ઉત્પાદન થયું હતું. વટાણાની ખેતી માટે ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, બિહાર, આસામ અને ઓડિશા મુખ્ય ઉત્પાદક રાજ્યો છે.

એફિડ અને ચૂસિયાંના નિયંત્રણ માટે, ગૌચો સાથે બીજની સારવાર કરો, પ્રતિ 100 કિલો બીજ માટે 0.3 મિલી ગૌચોનો ઉપયોગ કરો.

પ્રારંભિક જાતો 30 x 5-10 સે.મી.ના અંતરે, 2.5 થી 5.0 સે.મી.ની ઊંડાઈએ, હાથથી ફેલાવીને અથવા મશીન દ્વારા ઉછેરવામાં આવેલા પથારીમાં અથવા સપાટ ખેતરોમાં રોપવામાં આવે છે, તેના માટે 40-50 કિગ્રા/એકર બીજ જરૂરી છે. તેનાથી વિપરિત, મધ્ય અને મોડી વાવણી માટે વાવણીનું અંતર 45 x 10 સે.મી.નું રાખવું વધુ સારું છે. જ્યારે મોડી વાવણી કરવામાં આવે છે, ત્યારે બીજને 120-150 સે.મી. પહોળા પથારીની કિનારીઓ સાથે રોપવામાં આવે છે, તેથી 30-36 કિગ્રા/એકર બીજની જરૂર પડે છે. વાવણી પહેલા બીજને પાણીમાં અથવા જીએ 3 (10 ppm) દ્રાવણમાં આખી રાત પલાળી રાખવાથી અંકુરણ દરમાં વધારો થઈ શકે છે. ઉત્તર ભારતમાં વટાણાનું વાવેતર સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબરની શરૂઆતથી નવેમ્બરના મધ્ય સુધી થાય છે. 4 ડિસેમ્બર પછી વાવણી કરવાથી ઉપજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે, જ્યારે સપ્ટેમ્બરમાં વાવણી કરવાથી પાકમાં વિલ્ટ રોગનું જોખમ વધે છે.

વટાણા, અન્ય કઠોળ પાકોની જેમ, દુષ્કાળ અને વધુ પડતી સિંચાઈ બંને માટે સંવેદનશીલ હોય છે. ફૂલો આવવો, ફળ આવવું અને અનાજ ભરવાનો સમયગાળો એ મહત્વપૂર્ણ તબક્કાઓ છે, જેમાં આબોહવાની સ્થિતિ અનુસાર સાવચેતીપૂર્વક સિંચાઈની જરૂર પડે છે.

વટાણાના વહેલા વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એકર દીઠ 22 કિલો યુરિયા પૂરતું છે. ફોસ્ફેટિક ખાતરો નાઇટ્રોજન સ્થિરીકરણ અને ગાંઠની વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપીને ઉપજ અને ગુણવત્તામાં વધારો કરે છે. પોટેશિયમ ખાતરો નાઇટ્રોજન સ્થિરીકરણ ક્ષમતા અને છોડની એકંદર ઉપજમાં પણ સુધારો કરે છે. વાવણી વખતે 10 ટન છાણના ખાતર સાથે એકર દીઠ 22 કિલો યુરિયા, 177 કિલો એસએસપી અને 33 કિલો એમઓપીનો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.

વટાણાનો પાક વાવણી પછી પ્રથમ 40-50 દિવસ સુધી નીંદણ મુક્ત રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, અંકુરણ પછી ત્રણ અને છ અઠવાડિયા પછી હાથની નીંદણ કરવી જોઈએ. રાસાયણિક નીંદણ નિયંત્રણ માટે, પેન્ડીમેથાલિન 30 ઇસીને 0.75-1 કિલો પ્રતિ એકર/હેક્ટરના દરે અંકુરણ પહેલાં લાગુ કરી શકાય છે. ઉદભવ પછીના નિયંત્રણ માટે, મેટ્રિબ્યુઝિન 70% ડબ્લ્યૂપી 0.25 કિગ્રા પ્રતિ એકર/હેક્ટરના દરે 400-600 લિટર પાણીમાં ભેળવીને વાવણી પછી 15-20 દિવસ પછી વાપરી શકાય છે.

• વહેલા વાવેતર ટાળો. • મલ્ચિંગ માટે ચોખાના પરાળનો ઉપયોગ કરો. • છોડના સારા વિકાસ માટે પૂરતા પ્રમાણમાં નાઇટ્રોજન અને ફોસ્ફરસ ધરાવતા સંતુલિત ખાતરોનો ઉપયોગ કરો.

• નાઇટ્રોજનયુક્ત ખાતરોનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરો. • જીવાતો માટે નિયમિતપણે ખેતરનું નિરીક્ષણ કરો અને ખેતરની આસપાસ સરસવ જેવા અવરોધક પાકોનું વાવેતર કરવાનું વિચારો. • જીવાતોની વસ્તી ઘટાડવા માટે મકાઈ, જુવાર અથવા બાજરી જેવા લાંબા ગાળાના પાક વાવો. • કઠોળના પાકમાં એફિડના વધુ સારા નિયંત્રણ માટે સોલોમનનો છંટકાવ કરો. ઉપયોગ કરતા પહેલા, કૃપા કરીને વિવિધ પાકોમાં યોગ્ય ઉપયોગ માટે ઉત્પાદન લેબલ તપાસો.

• ચેપગ્રસ્ત પાંદડાઓને દૂર કરો, અને તેને ખેતરમાંથી દૂર લઈ જઈને નિકાલ કરો. • પુખ્ત જંતુઓ/માખીઓ પકડવા માટે પીળા સ્ટીકી ટ્રેપ અથવા કાર્ડનો ઉપયોગ કરો.

ખેડૂતોના અનુભવ મુજબ, પોડ બોરરના (શિંગ છેદક ) વધુ સારા નિયંત્રણ માટે, વાયગોનો ઉપયોગ કરો. ઉપયોગ કરતા પહેલા, કૃપા કરીને વિવિધ પાકોમાં યોગ્ય ઉપયોગ માટે ઉત્પાદન લેબલ તપાસો.

પાવડરી ફૂગ શિખર અને અર્પણ જેવી પ્રતિરોધક જાતો વાવો, જે તાજેતરમાં આઈસીએઆર દ્વારા ખાસ કરીને ઉત્તર પૂર્વીય મેદાની પ્રદેશ માટે વિકસાવવામાં આવી છે.આ જાતો તેમની ઉચ્ચ ઉપજ ક્ષમતા, રોગ પ્રતિકારકતા અને સિંચાઈ અને વરસાદ આધારિત બંને પરિસ્થિતિઓમાં અનુકૂલનક્ષમતા માટે જાણીતી છે. • લણણી પછી તરત જ ચેપગ્રસ્ત વટાણાના અવશેષોને બાળી નાખો. • પાછલા વર્ષના અવશેષોની નજીક વટાણાના પાકનું વાવેતર કરવાનું ટાળો. • ખેતરના તે ભાગમાં વાવણી કરો જ્યાં પાછલા વર્ષે વાવણી થઈ ન હતી. વટાણાના રસ્ટ (કાટનો) રોગ: • લણણી પછી બધા રોગગ્રસ્ત છોડના અવશેષો દૂર કરો. • કઠોળ સિવાયના પાક સાથે યોગ્ય પાક પરિભ્રમણનું પાલન કરો. • મિશ્ર પાક પદ્ધતિઓનો વિચાર કરો. પાવડરી મિલ્ડ્યુ • હવામાં ફેલાયેલા રોગોને ટાળવા માટે ઊંચા પાક વાવો. • વટાણાના પાકમાં પાવડરી માઇલ્ડ્યુ ઉપજમાં ઘટાડો કરી શકે છે અને તેને નેટિવો અને ત્યારબાદ લુના એક્સપેન્સનો ઉપયોગ કરીને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. ઉપયોગ કરતા પહેલા, કૃપા કરીને વિવિધ પાકોમાં યોગ્ય ઉપયોગ માટે ઉત્પાદન લેબલ તપાસો. સુકાઈ જવું • પાક ચક્ર અપનાઓ . • વધુ પડતા ઉપદ્રવવાળા વિસ્તારોમાં વહેલા વાવણી ટાળો.

તાજા બજારના હેતુઓ માટે, જ્યારે વટાણા સારી રીતે ભરેલા હોય અને ઘેરા લીલાથી હળવા લીલા રંગમાં ફેરવાય ત્યારે તેની લણણી કરવી જોઈએ. સામાન્ય રીતે, 3-4 પાક 10 દિવસના અંતરાલે કરી શકાય છે. સંગ્રહ માટે વટાણાના ખેતરની લણણી જ્યારે સંપૂર્ણ રીતે પાકેલી હોય ત્યારે કરવી જોઈએ અને અનાજને અલગ કરવા માટે તડકામાં પૂરતા પ્રમાણમાં સૂકવ્યા પછી, કેનમાં સલામત સંગ્રહ માટે ભેજનું પ્રમાણ 9-10% સુધી ઘટાડવા માટે સ્વચ્છ બીજને 3-4 દિવસ માટે સૂર્યમાં સૂકવવા જોઈએ. બ્રુકિડ્સ અને અન્ય સંગ્રહ જંતુઓના નિવારણ માટે, ચોમાસા પહેલા અને પછી સંગ્રહ વિસ્તારને યોગ્ય રીતે સૂર્યસ્નાન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. નાના પ્રમાણમાં સંગ્રહ માટે, ખાદ્ય અથવા બિન-ખાદ્ય વનસ્પતિ તેલ સાથે અને મિશ્રણ દ્વારા કેટલાક રક્ષણ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે (e.g. નરમ પથ્થર, ચૂનો અથવા રાખ) અથવા 1-2% ના દરે લીમડાના પાંદડાના પાવડરનો ઉપયોગ કરીને.

આ લેખ વાંચવા બદલ તમારો આભાર, અમને આશા છે કે તમે લેખને પસંદ કરવા માટે આઇકોન પર 👍 ક્લિક કર્યું હશે અને હવે તેને તમારા મિત્રો અને પરિવાર સાથે પણ શેર કરશો!