ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਜਿਸਨੂੰ "ਇੰਡੀਅਨ ਜਿੰਸੇਂਗ" ਜਾਂ "ਵਿੰਟਰ ਚੈਰੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਔਸ਼ਧੀ ਜੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇਣ, ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੁਮਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੋਟਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। “ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 140 ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਮੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦਾ 30%, 50% ਅਤੇ 75% ਤੱਕ ਸਹਾਇਤਾ ਰਾਸ਼ੀ (ਸਬਸਿਡੀ) ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਕੀਮ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 30% ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 36,602 ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਕਾਈ ਲਾਗਤ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 10,980 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।” ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜਾਓ: https://www.myscheme.gov.in/schemes/aasfsv

👉🏽 ਜਲਵਾਯੂ 🌵ਸੋਕਾ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਸਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਬਰਸਾਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। 🌧️ਵਰਖਾ : ਇਸ ਲਈ ਘੱਟ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਵਰਖਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (600-750 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਸਾਲਾਨਾ)। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਨਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। 🌡️ਇਹ 20-35 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 👉🏽 ਮਿੱਟੀ: 🟫ਰੇਤਲੀ ਮੈਰਾ, ਲਾਲ, ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ, ਵਧੀਆ ਡਰੇਨੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। 🌓ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪੀਐਚ: 7.0-8.0. 🟫ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ।

🚜ਖੇਤ ਨੂੰ 2-3 ਵਾਰ ਵਾਹ ਦਿਓ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਾਰੀਕ ਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। 🌿ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪੱਧਰਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ / ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਓ। 👨 🌾ਅਖੀਰਲੀ ਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 5-10 ਟਨ ਰੂੜੀ ਖਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਪਾਉ ।

🫘ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। 👍ਫੰਗਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸੋਧ ਕਰੋ।

👉🏽 ਸਮਾਂ 📆ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ : ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ (ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ) । 📆ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ : ਅਕਤੂਬਰ (ਸਿੰਜਾਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ)। 👉🏽 ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਤਰੀਕਾ : 🔺ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ : ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ 1-2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰੋ । 🔺ਕਤਾਰ ਦਾ ਅੰਤਰ: 30-40 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ, ਪੌਦੇ ਦੀ ਦੂਰੀ : 20-25 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ. 🔺ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ: 5-6 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ। 🔺ਪੁੰਗਰਨ ਵਿੱਚ 7-10 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

🌿ਥਿਨਿੰਗ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰਨਾ: 💠ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਥਿਨਿੰਗ ਕਰ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਫ਼ਾਸਲਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ । 💠ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਪੌਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਖੋ। 🌿ਨਦੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: 💠ਪਹਿਲੀ ਗੋਡੀ : 20-25 ਡੀ.ਏ.ਐਸ. (ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ)। 💠ਦੂਜੀ ਗੋਡੀ: 45-50 ਡੀ.ਏ.ਐਸ.

💠ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 💠ਬਰਸਾਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਜਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। 💠ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 3-4 ਵਾਰ ਹਲਕੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦਓ। ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।

💠ਮੁੱਢਲੀ ਖੁਰਾਕ: 5-10 ਟਨ ਰੂੜੀ ਖਾਦ/ ਹੈਕਟੇਅਰ । 💠ਐਨ.ਪੀ.ਕੇ. ਖੁਰਾਕ: 40:20:20 ਕਿ.ਗ੍ਰਾ. ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ (ਬਿਜਾਈ ਸਮੇਂ ਅੱਧਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ ਪਾਓ। ਬਾਕੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ 45 ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਓ)। 💠ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ - ਇਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

💠ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਧੱਬੇ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਣਾ ਆਮ ਹੈ। ਨਿੰਮ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਈਕੋਡਰਮਾ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰੋ। 💠ਐਫੀਡਜ਼ ਅਤੇ ਮੀਲੀ ਬੱਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਮ-ਅਧਾਰਤ ਬਾਇਓਪੇਟਿਸਾਈਡਾਂ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨੇੜਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ।

🌾ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਮਿਆਦ: 150-180 ਦਿਨ। 🔺ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ: 💠ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 💠ਫਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 🔺ਤੁੜਾਈ ਦਾ ਤਰੀਕਾ: 💠ਬੂਟੇ ਹੱਥੀਂ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 💠ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 7-10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 💠ਸੁੱਕੇ ਲਾਲ ਫਲ ਤੋਂ ਬੀਜ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 🔺ਅਨੁਮਾਨਤ ਝਾੜ: 💠ਜੜ੍ਹਾਂ: 300-500 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ (ਸੁੱਕੀਆਂ)। 💠ਬੀਜ: 50-75 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ।

💠ਸੁਕਾਉਣਾ: ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 💠ਗਰੇਡਿੰਗ: ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਾਈ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 💠ਭੰਡਾਰਨ : ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੂਟ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਲੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

1. ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਰਤੋਂ 💠ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਡੈਪਟੋਜਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ)। 💠ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। 💠ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਜਣਨ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 💠ਗਠੀਆ, ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। 💠ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 💠ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਟੌਨਿਕ (ਰਸਾਇਣ) ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2. ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਤੋਂ 💠ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਪਾਊਡਰ, ਟੌਨਿਕ ਅਤੇ ਕੈਪਸੂਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 💠ਐਬਸਟਰੈਕਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਕਰੀਮਾਂ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਏਜਿੰਗ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 3. ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ 💠ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਰਬਲ ਚਾਹ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 💠ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਲਾਗਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ। 💠ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਸਲ-ਵਾਧਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਲਈ।

ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਇੱਕ ਘੱਟ-ਇਨਪੁੱਟ, ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੀ ਫਸਲ ਹੈ ਜੋ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਰਬਲ ਅਤੇ ਵੈੱਲਨੈੱਸ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਗਲੋਬਲ ਮੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੋਵੇਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਢੀ ਤੱਕ, ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਨੂੰ ਸਧਾਰਣ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ "ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਅਚੰਭਵ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ, ਅਸੀਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਈ 👍 ਆਈਕਨ 'ਤੇ ਕਲਿਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ!